Acil Serviste En Sık Kullanılan Skorlar: NEWS2, qSOFA, HEART, Wells, CURB-65 ve GCS

Acil serviste skorlar bir "not" değil, bir karar aracıdır: Bu hasta beklemeli mi, hemen görülmeli mi? Görüntüleme gerekli mi? Taburcu edilebilir mi? Bu yazıda skorları tek tek ezberlemek yerine, acil servisteki tipik karar noktalarına göre sıralıyoruz. Her skor için ne zaman yardımcı olduğunu ve nerede yanıltabileceğini birlikte ele alıyoruz.

Bu yazı hekimler ve tıp öğrencileri için eğitim amaçlıdır. Skorlar klinik değerlendirmenin yerini almaz; kurumunuzun protokolleri ve güncel kılavuzlar önceliklidir.

1. Karar noktası: Hasta ne kadar acil? — NEWS2

NEWS2 (National Early Warning Score 2), Royal College of Physicians tarafından 2017'de güncellenmiş bir erken uyarı skorudur. Altı fizyolojik parametre kullanır: solunum sayısı, oksijen satürasyonu, sistolik kan basıncı, nabız, bilinç düzeyi veya yeni gelişen konfüzyon ve vücut sıcaklığı; ek oksijen alan hastaya 2 puan eklenir [1]. Yeni başlayan konfüzyon tek başına 3 puan alır [1].

Yanıt eşikleri [2]:

• Toplam ≥5: Acil klinik değerlendirme ve müdahale için ana tetikleyici eşik.
• Toplam ≥7: Üst düzey klinik yanıt, örneğin acil (emergency) klinik değerlendirme.
• Tek bir parametrede 3 puan ("kırmızı skor"): Olağan dışıdır ve klinisyen değerlendirmesini tetiklemelidir.

NEWS2'nin gücü, aynı hastada zaman içindeki değişimi göstermesidir. Tek seferlik düşük bir skor, kötüleşen bir trendi gizleyebilir.

2. Karar noktası: Bu bir sepsis mi? — qSOFA'yı doğru yerde kullanmak

Sepsis-3 tanımına göre sepsis, enfeksiyona karşı düzensiz konak yanıtının yol açtığı yaşamı tehdit eden organ disfonksiyonudur; klinik olarak SOFA skorunda ≥2 puanlık artışla tanımlanır [3]. qSOFA üç kriterden oluşur: solunum sayısı ≥22/dk, mental durum değişikliği ve sistolik kan basıncı ≤100 mmHg; ≥2 kriter, enfeksiyon şüphesi olan hastada kötü sonuç olasılığının yüksek olduğunu gösterir [3].

Ancak kritik bir nüans var: Surviving Sepsis Campaign 2021 kılavuzu, qSOFA'nın SIRS, NEWS veya MEWS'e kıyasla tek başına tarama aracı olarak kullanılmamasını önerir [4, 5]. Gerekçe, qSOFA'nın duyarlılığının düşük olmasıdır; pozitif qSOFA sepsisi düşündürmelidir, ancak negatif qSOFA sepsisi dışlamaz [5]. Almanya'nın 2025 S3 sepsis kılavuzu da enfeksiyon şüphesi olan hastalarda düzenli olarak "uygun bir tarama aracı" kullanılmasını ve sepsis şüphesinde laktat ölçülmesini önerir; tablolarında qSOFA, SIRS, MEWS ve NEWS/NEWS2'yi birlikte karşılaştırır [6].

Zamanlama açısından SSC 2021 [4, 5]:

• Olası septik şok veya yüksek sepsis olasılığı: Antimikrobiyaller hemen, ideal olarak tanıdan sonraki 1 saat içinde.
• Şoksuz olası sepsis: Hızlı ve zaman sınırlı değerlendirme; enfeksiyon şüphesi sürüyorsa antimikrobiyaller 3 saat içinde.

Septik şokta başlangıç ortalama arter basıncı hedefi 65 mmHg'dir [6].

Hesaplayıcı: qSOFA.

3. Karar noktası: Göğüs ağrısı — HEART skoru ve troponin

HEART skoru beş bileşeni (Hikâye, EKG, Age/yaş, Risk faktörleri, Troponin) 0–2 puanla değerlendirir; toplam 0–10'dur [7]. Hollanda'da 2.440 hastayla yapılan prospektif doğrulama çalışmasında 6 haftalık majör advers kardiyak olay (MACE) oranları şöyleydi [8]:

Aynı çalışmada HEART'ın ayırt edicilik gücü (c-istatistiği 0,83) TIMI ve GRACE'ten yüksekti [8].

Pratikte HEART, troponin stratejisinin yerine değil yanına konur. ESC'nin akut koroner sendrom kılavuzu, yüksek duyarlıklı troponin (hs-cTn) ile doğrulanmış 0 saat/1 saat (alternatif olarak 0 saat/2 saat) algoritmalarını temel alır [9]. Düşük HEART skoru, uygun troponin algoritmasıyla birlikte yorumlandığında taburculuk kararını destekleyebilir.

Hesaplayıcı: HEART skoru.

4. Karar noktası: Pulmoner emboli — önce klinik olasılık

PE tanısında ilk adım, test öncesi klinik olasılığı belirlemektir. Wells skoru yedi değişkene dayanır: DVT bulguları (3), PE'den daha olası alternatif tanı olmaması (3), kalp hızı >100 (1,5), son 4 haftada immobilizasyon/cerrahi (1,5), önceki DVT/PE (1,5), hemoptizi (1), malignite (1) [10]. İki düzeyli yorumda ≤4 "PE olası değil", >4 "PE olası"dır [10].

ESC 2019 kılavuzuna göre [11, 12]:

• Düşük/orta klinik olasılık: İlk test D-dimer. 50 yaş üzerinde yaşa göre ayarlanmış eşik (yaş × 10 µg/L) düşünülmelidir.
• Yüksek klinik olasılık: D-dimer beklenmeden doğrudan BT pulmoner anjiyografi.

Orijinal Wells çalışmasında skoru ≤4 ve D-dimeri negatif olan hastalarda PE oranı yaklaşık %2'nin altındaydı (türetme %2,2, doğrulama %1,7) [10]. Yüksek olasılıklı hastada negatif D-dimer PE'yi güvenle dışlamaz; bu, sık yapılan bir hatadır.

Hesaplayıcı: Wells skoru (PE).

5. Karar noktası: Pnömoni — ayaktan mı, yatış mı?

CURB-65 beş kriterden oluşur: konfüzyon, üre >7 mmol/L, solunum sayısı ≥30/dk, sistolik <90 veya diyastolik ≤60 mmHg ve yaş ≥65 [13]. Türetme çalışmasında 30 günlük mortalite skor 0'da %0,7 iken skor 4'te %41,5 ve skor 5'te %57'ye çıkıyordu [13].

Alman S3 kılavuzu, ayaktan ve acil serviste ilk risk değerlendirmesinin merkezine hekimin klinik yargısını koyar ve bunu CRB-65 ile tamamlar; ancak CRB-65'in mutlaka fonksiyonel durum, stabil olmayan komorbiditeler ve oksijenasyon ölçümüyle desteklenmesini önerir [14]. Kılavuz, CRB-65'in yaşlılarda ve bakımevi hastalarında düşük mortaliteyi öngörmede yetersiz kaldığını, ayrıca hastaların bir kısmında hipotansiyonun ilk 24 saatte geliştiğini vurgular [14]. Acil serviste solunum yetmezliği bulguları olan hastada kan gazı alınmalıdır [14].

Pratik çıkarım: Düşük skor, hipoksemik veya kırılgan bir hastayı taburcu etmek için yeterli gerekçe değildir.

Hesaplayıcı: CURB-65.

6. Karar noktası: Bilinç — GCS'yi bileşenleriyle kullanın

GCS göz (1–4), sözel (1–5) ve motor (1–6) yanıtlardan oluşur; toplam 3–15'tir [15, 16]. Teasdale ve arkadaşları, bireysel hastanın üç bileşenle ayrı ayrı tanımlanmasını, toplam skorun ise daha çok grupları karakterize etmek için kullanılmasını önerir [15]. Acil serviste değeri, seri ölçümlerle gidişatı izlemektir: E3V4M6'dan E2V2M5'e düşüş, toplam skordan çok daha bilgilendiricidir.

Hesaplayıcı: Glasgow Koma Skalası.

Özet: Hangi soru, hangi skor?

Böbrek fonksiyonuna göre doz ayarı gibi ek hesaplamalar için eGFR ve Cockcroft-Gault hesaplayıcılarını, asit-baz değerlendirmesi için anyon açığı hesaplayıcısını kullanabilirsiniz. Tüm araçlar: /tr/hesaplayicilar. Sınav odaklı bir özet için: TUS'a hazırlıkta klinik skorlar.

Medelix, klinik sorularınıza güncel literatür ve kılavuzlardan kaynak göstererek yanıt veren bir yapay zekâ asistanıdır; bir skorun dayandığı çalışmaya veya kılavuz önerisine hızlıca ulaşmak için kullanılabilir. Nihai karar her zaman hastayı değerlendiren hekime aittir.

Kaynaklar

1. Royal College of Physicians. National Early Warning Score (NEWS) 2. https://www.rcp.ac.uk/improving-care/resources/national-early-warning-score-news-2/
2. NHS Scotland Right Decisions. NEWS2 guideline. https://rightdecisions.scot.nhs.uk/media/vhcccgq2/news2-guideline-no-fp.pdf
3. Singer M, Deutschman CS, Seymour CW, et al. The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3). JAMA. 2016;315(8):801–810. https://doi.org/10.1001/jama.2016.0287
4. Evans L, Rhodes A, Alhazzani W, et al. Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021. Crit Care Med. 2021;49(11):e1063–e1143. https://doi.org/10.1097/CCM.0000000000005337
5. Society of Critical Care Medicine. Surviving Sepsis Campaign Guidelines 2021. https://sccm.org/sepsisguidelines
6. Deutsche Sepsis-Gesellschaft ve ark. S3-Leitlinie Sepsis – Prävention, Diagnose, Therapie und Nachsorge, Update 2025 (Kurzfassung). AWMF 079-001. https://register.awmf.org/assets/guidelines/079-001k_S3_Sepsis-Praevention-Diagnose-Therapie-Nachsorge_2025-07.pdf
7. Six AJ, Backus BE, Kelder JC. Chest pain in the emergency room: value of the HEART score. Neth Heart J. 2008;16(6):191–196. https://doi.org/10.1007/BF03086144
8. Backus BE, Six AJ, Kelder JC, et al. A prospective validation of the HEART score for chest pain patients at the emergency department. Int J Cardiol. 2013;168(3):2153–2158. https://doi.org/10.1016/j.ijcard.2013.01.255
9. Byrne RA, Rossello X, Coughlan JJ, et al. 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. Eur Heart J. 2023;44(38):3720–3826. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad191
10. Wells PS, Anderson DR, Rodger M, et al. Derivation of a simple clinical model to categorize patients probability of pulmonary embolism. Thromb Haemost. 2000;83(3):416–420. https://doi.org/10.1055/s-0037-1613830
11. Konstantinides SV, Meyer G, Becattini C, et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism. Eur Heart J. 2020;41(4):543–603. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz405
12. American College of Cardiology. 2019 ESC Guidelines for the Diagnosis and Management of Acute PE. https://www.acc.org/latest-in-cardiology/articles/2020/07/10/08/44/2019-esc-guidelines-for-the-diagnosis-and-management-of-acute-pe
13. Lim WS, van der Eerden MM, Laing R, et al. Defining community acquired pneumonia severity on presentation to hospital. Thorax. 2003;58(5):377–382. https://doi.org/10.1136/thorax.58.5.377
14. DGP/PEG ve ark. S3-Leitlinie: Behandlung von erwachsenen Patienten mit ambulant erworbener Pneumonie – Update 2021. AWMF 020-020. https://register.awmf.org/assets/guidelines/020-020l_S3_Behandlung-von-erwachsenen-Patienten-mit-ambulant-erworbener-Pneumonie__2021-05.pdf
15. Teasdale G, Maas A, Lecky F, et al. The Glasgow Coma Scale at 40 years: standing the test of time. Lancet Neurol. 2014;13(8):844–854. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(14)70120-6
16. Glasgow Coma Scale (resmi site). https://www.glasgowcomascale.org/