Klinik Kılavuzlara Hızlı Erişim: TKD, Türk Toraks Derneği, TEMD, ESC ve KDIGO

Nöbette bir doz, polikliniğe çıkmadan önce bir hedef değer ya da TUS çalışırken "güncel öneri ne?" sorusu… Hepsinin cevabı bir kılavuzda yazılıdır; zor olan doğru kılavuzun doğru sürümüne hızlıca ulaşmaktır. Bu rehber, Türkiye'de çalışan hekim ve tıp öğrencileri için en sık ihtiyaç duyulan kılavuz kaynaklarını ve bunları verimli kullanma yollarını özetliyor.

Önce strateji: Hangi kılavuz, hangi soru için?

Kılavuz ararken üç soruyu netleştirin:

1. Bölge: Türkiye'de uygulanan bir ulusal uzlaşı raporu var mı, yoksa Avrupa (ESC, ERS, EASL, KDIGO) kılavuzu mu esas alınıyor?
2. Tarih: Elinizdeki sürüm güncel mi? Kılavuzlar birkaç yılda bir güncellenir ve öneriler değişebilir. Örneğin ESC 2024 atriyal fibrilasyon kılavuzu, inme riski için CHA₂DS₂-VASc yerine cinsiyet kategorisini içermeyen CHA₂DS₂-VA'yı önermiştir [1].
3. Format: Tam metin mi, cep kılavuzu mu, özet tablo mu lazım? Nöbette genellikle özet, akademik çalışmada tam metin gerekir.

Türkiye'deki temel kaynaklar

Türk Kardiyoloji Derneği (TKD)

TKD'nin web sitesindeki "Kılavuzlar" menüsü üç bölümden oluşur: ESC Kılavuzları, AHA/ACC Kılavuzları ve Ulusal Kılavuzlar [2, 3]. ESC kılavuzları bölümünde yıl bazında listelenmiş kılavuzlar bulunur; ulusal kılavuzlar bölümünde ise örneğin 2025 tarihli Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu gibi Türkiye'ye özgü belgeler yer alır [3]. Kardiyolojide çoğu zaman pratik yol, ESC kılavuzunu temel alıp ulusal uzlaşı raporlarıyla yerel uygulamaya uyarlamaktır.

Türk Toraks Derneği (TTD)

Göğüs hastalıkları alanında TTD, çeşitli konularda uzlaşı raporları yayımlar. Örneğin Erişkinlerde Toplumda Gelişen Pnömoniler Tanı ve Tedavi Uzlaşı Raporu 2021, TTD tarafından AHEF, EKMUD, KLİMİK, KLİMUD ve TİHUD'un katılım ve katkılarıyla hazırlanmıştır ve EKMUD üzerinden çevrimiçi okunabilir [4]. Derneğin web sitesi diğer rapor ve yayınlara erişim noktasıdır [5]. KOAH ve astım gibi konularda uluslararası belgeler (GOLD, GINA, ERS) de sıkça birlikte kullanılır.

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD)

TEMD'in "Kılavuzlar ve Kitaplar" sayfası ulusal endokrinoloji kılavuzlarını yıl bilgisiyle listeler; örneğin Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu'nun 2026 sürümü, 2025 tarihli Tiroid Hastalıkları ile Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları kılavuzları ve 2024 tarihli Obezite kılavuzu burada yer alır [6]. Aynı sayfada eski sürümler "Arşiv" başlığı altında durduğu için, indirdiğiniz dosyanın en güncel sürüm olduğundan emin olun. Ulusal kılavuzlar, Türkiye'deki uygulama koşullarını yansıtabildiği için uluslararası kılavuzların yanında pratik bir tamamlayıcıdır.

KLİMİK ve enfeksiyon kılavuzları

Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği'nin (KLİMİK) kılavuzlar sayfası, enfeksiyon hastalıkları alanındaki ulusal kılavuzları toplar [7]. Ampirik antibiyotik seçiminde yerel direnç verileri belirleyici olduğu için, uluslararası kılavuzların yanında ulusal kaynaklara bakmak özellikle önemlidir.

Türk Nefroloji Derneği

Nefroloji alanında Türk Nefroloji Derneği'nin web sitesi, derneğin yayınları ve etkinlikleri için başlangıç noktasıdır [8]. Kronik böbrek hastalığının tanımı, evrelemesi ve ilaç dozlaması gibi konularda uluslararası referans çoğunlukla KDIGO'dur (aşağıya bakın).

TİTCK: İlaç bilgisinin resmi kaynağı

Bir ilacın Türkiye'deki onaylı endikasyonları, dozu ve kontrendikasyonları için en güvenilir kaynak, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun KÜB/KT (Kısa Ürün Bilgisi / Kullanma Talimatı) sorgulama sayfasıdır [9]. Kılavuz bir ilaç önerse bile, ürünün Türkiye'deki ruhsat koşulları farklı olabilir.

Sağlık Bakanlığı

T.C. Sağlık Bakanlığı'nın web sitesi, ulusal sağlık politikaları, tarama programları ve mevzuat için ana kaynaktır [10].

Uluslararası kaynaklar

Pratik bir örnek: KDIGO 2024 KBH kılavuzu, eGFR <60 mL/dk/1,73 m² (G3a–G5) ya da böbrek hasarı belirteçlerinin 3 aydan uzun sürmesini KBH olarak tanımlar ve GFR'yi G1–G5, albüminüriyi A1–A3 kategorileriyle sınıflandırır [13]. Aynı kılavuz, ırkın eGFR hesaplamasında kullanılmamasını ve aynı coğrafi bölgede aynı denklemin kullanılmasını önerir [13]. Böbrek fonksiyonunu hızlıca hesaplamak için eGFR (CKD-EPI) hesaplayıcı ve ilaç dozlaması için sıklıkla kullanılan Cockcroft-Gault kreatinin klirensi hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Kılavuzu hızlı okumanın yolu

Bir kılavuzun 100 sayfasını nöbette okuyamazsınız. Şu sırayı deneyin:

1. "Ne yeni?" bölümü: ESC kılavuzları gibi birçok kılavuz, önceki sürüme göre değişen önerileri ayrı tabloda verir.
2. Öneri tabloları: Öneri sınıfı (ör. ESC'de I, IIa, IIb, III) ve kanıt düzeyi, önerinin ne kadar güçlü olduğunu gösterir.
3. Algoritmalar ve şekiller: Klinik akış genellikle tek bir şekilde özetlenir.
4. Tam metin: Sadece gerektiğinde, ilgili bölümü.

Önerinin gücünü değerlendirmede GRADE yaklaşımı yaygındır: kanıtın kesinliği yüksek, orta, düşük veya çok düşük; öneri ise güçlü ya da koşullu (zayıf) olarak derecelendirilir [15]. Bu kavramları daha ayrıntılı ele aldığımız yazı: Klinik çalışma okuma rehberi.

Sık yapılan hatalar

• Eski PDF'i kullanmak: İndirilmiş dosya güncellenmiş olabilir; her zaman derneğin sitesinden kontrol edin.
• Kılavuz ile ruhsatı karıştırmak: Kılavuz önerisi, Türkiye'de ilacın onaylı kullanımıyla örtüşmeyebilir (TİTCK KÜB'e bakın) [9].
• Bölgesel farkı atlamak: Antibiyotik önerileri yerel direnç oranlarına göre ülkeden ülkeye değişir.
• Skoru bağlamdan koparmak: Skorun eşiğini bilmek yetmez; hangi kılavuzun hangi kararı bu eşiğe bağladığını bilmek gerekir. Bkz. Acil serviste sık kullanılan skorlar ve tüm hesaplayıcılar.

Hızlı erişim listesi

• TKD kılavuzları: ESC ve ulusal kılavuzlar [2, 3]
• TTD ve TGP uzlaşı raporu [4, 5]
• TEMD kılavuzları [6]
• KLİMİK kılavuzları [7]
• TİTCK KÜB/KT [9]
• ESC, ERS, KDIGO, DSÖ [11–14]

Medelix, klinik sorulara güncel literatür ve kılavuzlardan kaynak göstererek yanıt veren bir yapay zekâ asistanıdır; "Bu konudaki güncel ESC önerisi nedir?" gibi sorularda ilgili kılavuz bölümüne ulaşmayı hızlandırabilir. Yine de nihai referans, kılavuzun kendi metnidir.

Kaynaklar

1. Van Gelder IC, Rienstra M, Bunting KV, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation. Eur Heart J. 2024;45(36):3314–3414. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae176
2. Türk Kardiyoloji Derneği. ESC Kılavuzları. https://www.tkd.org.tr/menu/43/esc-kilavuzlari
3. Türk Kardiyoloji Derneği. Ulusal Kılavuzlar. https://www.tkd.org.tr/menu/44/ulusal-kilavuzlar
4. Türk Toraks Derneği. Erişkinlerde Toplumda Gelişen Pnömoniler Tanı ve Tedavi Uzlaşı Raporu 2021 (EKMUD çevrimiçi sürüm). https://rehber.ekmud.org.tr/ETGPTTUR/files/basic-html/page25.html
5. Türk Toraks Derneği. https://www.toraks.org.tr
6. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Kılavuzlar ve Kitaplar. https://temd.org.tr/yayinlar/kilavuzlar-ve-kitaplar
7. KLİMİK Derneği. Kılavuzlar. https://www.klimik.org.tr/kilavuzlar/
8. Türk Nefroloji Derneği. https://www.nefroloji.org.tr
9. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. KÜB/KT. https://www.titck.gov.tr/kubkt
10. T.C. Sağlık Bakanlığı. https://www.saglik.gov.tr
11. European Society of Cardiology. Clinical Practice Guidelines. https://www.escardio.org/Guidelines
12. European Respiratory Society. Guidelines. https://www.ersnet.org/guidelines/
13. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024;105(4S):S117–S314. https://kdigo.org/guidelines/
14. World Health Organization. WHO guidelines. https://www.who.int/publications/who-guidelines
15. GRADE Working Group. https://www.gradeworkinggroup.org