TTBT – Biyokimya: Pürin metabolizması
TUSZorluk: kolaySon güncelleme:
2,5 yaşındaki erkek çocuk gelişme geriliği, distoni ve koreoatetoz ile getiriliyor. Son aylarda dudaklarını ve parmaklarını ısırarak kendine zarar verme davranışı başlamış. Serum ürik asit düzeyi belirgin yüksektir. Annesinin erkek kardeşinde de benzer bir hastalık öyküsü vardır.
Bu hastada eksik olan enzim aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap ve açıklama
Doğru cevap: B. Hipoksantin-guanin fosforibozil transferaz (HPRT)
Lesch-Nyhan sendromu, pürin kurtarma (salvage) yolunun anahtar enzimi hipoksantin-guanin fosforibozil transferaz (HPRT) eksikliğine bağlı X'e bağlı kalıtılan doğumsal bir metabolizma hastalığıdır; anne tarafındaki erkek akrabada benzer öykü bu kalıtımla uyumludur. HPRT, hipoksantini inozin monofosfata, guanini guanozin monofosfata çevirerek pürinlerin geri kazanılmasını sağlar ve de novo pürin sentezini düzenler. Enzim eksikliğinde hipoksantin ve guanin birikir ve ürik aside oksitlenir; sonuç hiperürisemidir. Klasik Lesch-Nyhan sendromu (rezidüel aktivite %1,5'in altında) belirgin hiperürisemi, global gelişme geriliği, distoni ve koreoatetoz gibi ekstrapiramidal hareket bozuklukları ve karakteristik kendine zarar verme davranışıyla seyreder. Daha yüksek rezidüel aktiviteli hafif varyantlarda (Kelley-Seegmiller) nörolojik tutulum olmadan yalnızca hiperürisemi görülebilir.
Şıkların açıklaması
- A. Adenozin deaminazYanlış. Adenozin deaminaz eksikliği ağır kombine immün yetmezliğe yol açar.
- B. Hipoksantin-guanin fosforibozil transferaz (HPRT)Doğru. HPRT eksikliği hiperürisemi, ekstrapiramidal bulgular ve kendine zarar verme ile Lesch-Nyhan sendromuna neden olur.
- C. Ksantin oksidazYanlış. Ksantin oksidaz ürik asidi oluşturan enzimdir; eksikliği hipoürisemiye yol açar.
- D. Adenin fosforibozil transferazYanlış. APRT eksikliği 2,8-dihidroksiadenin taşlarıyla ilişkilidir; bu nörolojik tabloyu oluşturmaz.
- E. Glukoz-6-fosfatazYanlış. Glukoz-6-fosfataz eksikliği von Gierke hastalığıdır (glikojen depo hastalığı tip I).
Akılda tut
Lesch-Nyhan sendromu: X'e bağlı HPRT eksikliği → hiperürisemi, distoni/koreoatetoz ve kendine zarar verme davranışı.
Kaynaktan
“Lesch–Nyhan syndrome is an X-linked inborn error of metabolism caused by a deficiency of hypoxanthine-guanine phosphoribosyltransferase (HPRT), a key enzyme in the purine salvage pathway.”